---
title: Voorwoord
prev: books/handbook/
next: books/handbook/parti
showBookMenu: true
weight: 1
params:
  path: "/books/handbook/preface/"
---

[preface]
[[book-preface]]
= Voorwoord
:doctype: book
:toc: macro
:toclevels: 1
:icons: font
:source-highlighter: rouge
:experimental:
:images-path: books/handbook/preface/

ifdef::env-beastie[]
ifdef::backend-html5[]
:imagesdir: ../../../../images/{images-path}
endif::[]
ifndef::book[]
include::shared/authors.adoc[]
include::shared/mirrors.adoc[]
include::shared/releases.adoc[]
include::shared/attributes/attributes-{{% lang %}}.adoc[]
include::shared/{{% lang %}}/teams.adoc[]
include::shared/{{% lang %}}/mailing-lists.adoc[]
include::shared/{{% lang %}}/urls.adoc[]
toc::[]
endif::[]
ifdef::backend-pdf,backend-epub3[]
include::../../../../../shared/asciidoctor.adoc[]
endif::[]
endif::[]

ifndef::env-beastie[]
toc::[]
include::../../../../../shared/asciidoctor.adoc[]
endif::[]

[[preface-audience]]
== Bedoeld publiek

De nieuwkomers bij FreeBSD zullen zien dat de eerste sectie van dit boek ze begeleidt door de FreeBSD installatieprocedure en de geleidelijke introductie in de concepten van UNIX(R). Om deze sectie goed te kunnen doorlopen is meer nodig dan de wens om te ontdekken en de mogelijkheid om nieuwe concepten op te nemen wanneer ze geïntroduceerd worden.

De tweede, veel grotere, sectie van het handboek is een uitvoerige referentie naar alle mogelijke (relevante) onderwerpen die interessant zijn voor FreeBSD systeembeheerders. Sommige van deze hoofdstukken adviseren mogelijk om eerdere documentatie te lezen. Dit wordt aangegeven in de samenvatting aan het begin van elk hoofdstuk.

Voor een lijst van extra bronnen van informatie zie crossref:bibliography[bibliography,Bibliografie].

[[preface-changes-from3]]
== Wijzigingen ten opzichte van de derde editie

De huidige online versie van het Handboek representeert de gezamenlijke inspanning van vele honderden bijdragende vrijwilligers van de laatste 10 jaar. Hieronder staan enkele van de belangrijke wijzigingen sinds de tweedelige derde editie in 2004 werd uitgegeven:

* crossref:dtrace[dtrace,DTrace], DTrace, is toegevoegd met informatie over het krachtige prestatie-analysegereedschap DTrace.
* crossref:filesystems[filesystems,Ondersteuning van bestandssystemen], Ondersteuning voor bestandssystemen, is toegevoegd met informatie over vreemde bestandssystemen in FreeBSD, zoals ZFS van Sun(TM).
* crossref:audit[audit,Security Event Auditing], Beveiliginsgebeurtenissen auditen, is toegevoegd om de nieuwe auditing-mogelijkheden van FreeBSD te bespreken en het gebruik ervan uit te leggen.
* crossref:virtualization[virtualization,Virtualisatie], Virtualisatie, is toegevoegd met informatie over het installeren van FreeBSD op virtualisatiesoftware.
* crossref:bsdinstall[bsdinstall,FreeBSD 9.X en nieuwer installeren], FreeBSD 9._X_ en nieuwer installeren, is toegevoegd om het installeren van FreeBSD met het nieuwe installatiegereedschap, bsdinstall te behandelen.

[[preface-changes-from2]]
== Wijzigingen ten opzichte van de tweede editie (2004)

De derde editie was het resultaat van meer dan twee jaar werk van de toegewijde leden van het FreeBSD Documentation Project. De gedrukte editie werd zo groot dat het noodzakelijk was om het was om het als twee afzonderlijke delen te publiceren. Hieronder staan de grootste veranderingen in deze nieuwe editie:

* crossref:config[config-tuning,Configuration et optimisation], Instellingen en optimalisatie, is uitgebreid met nieuwe informatie over ACPI power en resource management, het systeemhulpprogramma `cron` en er staan meer opties voor het optimaliseren van de kernel beschreven.
* crossref:security[security,Sécurité], Beveiliging, is uitgebreid met meer informatie over virtuele private netwerken (VPN's), toegangscontrolelijsten voor het bestandssysteem (ACL's) en beveiligingswaarschuwingen.
* crossref:mac[mac,Mandatory Access Control], Verplichte toegangscontrole (MAC), is een nieuw hoofdstuk in deze editie. Er wordt in uitgelegd wat MAC is en hoe het gebruikt kan worden om FreeBSD te beveiligen.
* crossref:disks[disks,Stockage des données], Opslag, is uitgebreid met informatie over USB opslagapparaten, snapshots van bestandssystemen, bestandssystemen op basis van bestanden en het netwerk en versleutelde partities op schijven.
* Aan crossref:ppp-and-slip[ppp-and-slip,PPP et SLIP], PPP en SLIP, is een paragraaf toegevoegd over problemen oplossen.
* crossref:mail[mail,Courrier électronique], E-mail, is uitgebreid met informatie over alternatieve transport programma's, SMTP authenticatie, UUCP, fetchmail, procmail en een aantal andere gevorderde onderwerpen.
* crossref:network-servers[network-servers,Serveurs réseau], Netwerkdiensten, is nieuw in deze editie. Dit hoofdstuk bevat informatie over het opzetten van een Apache HTTP Server, ftpd en het opzetten van een server voor Microsoft(R) Windows(R) clients met Samba. Een aantal paragrafen uit crossref:advanced-networking[advanced-networking,Geavanceerd netwerken], Geavanceerde Netwerken, zijn om reden van presentatie naar dit hoofdstuk verplaatst.
* crossref:advanced-networking[advanced-networking,Geavanceerd netwerken], Netwerken voor gevorderden, is uitgebreid met informatie over het gebruik van Bluetooth(R) apparaten met FreeBSD, het opzetten van draadloze netwerken en Asynchronous Transfer Mode (ATM) netwerken.
* Er is een termenoverzicht toegevoegd als centrale locatie voor definities van technische termen die in dit boek gebruikt worden.
* Tenslotte zijn er nog veel esthetische wijzigingen doorgevoerd aan tabellen en figuren in het boek.

[[preface-changes]]
== Veranderingen ten opzichte van de eerste editie (2001)

Deze tweede editie is een optelsom van meer dan twee jaar werk door vaste leden van het FreeBSD Documentation Project. Het volgende zijn de grote wijzigingen in deze editie:

* Er is een complete INDEX toegevoegd.
* Alle ASCII-figuren zijn vervangen door grafische diagrammen.
* Aan elk hoofdstuk is een standaardsamenvatting toegevoegd om een snel overzicht te geven welke informatie zich in het hoofdstuk bevindt en wat de lezer geacht wordt te weten.
* De inhoud is logisch ingedeeld in drie delen: "Starten", "Systeembeheer" en "Appendix".
* crossref:install[install,FreeBSD installeren op FreeBSD 8.X en eerder] ("FreeBSD installeren") is compleet herschreven met veel schermafdrukken erbij om het makkelijker te maken voor nieuwe gebruikers om greep te krijgen op de tekst.
* crossref:basics[basics,UNIX® beginselen] ("UNIX(R) beginselen") is uitgebreid met extra informatie over processen, daemons en signalen.
* crossref:ports[ports,Applicaties installeren. pakketten en ports] ("Applicaties installeren") is uitgebreid met extra informatie over binair package-beheer.
* crossref:x11[x11,Het X Window systeem] ("Het X Window systeem") is compleet herschreven met de nadruk op het gebruik van moderne bureaubladtechnologiën zoals KDE en GNOME op XFree86(TM) 4.X.
* crossref:boot[boot,Het FreeBSD Opstartproces] ("Het FreeBSD Opstartproces") is uitgebreid.
* crossref:disks[disks,Opslag] ("Opslag") is herschreven uit wat eens twee aparte hoofdstukken waren over "schijven" en "back-ups". We vinden dat de onderwerpen beter begrijpbaar zijn wanneer ze in één hoofdstuk zijn ondergebracht. Er is ook een sectie over RAID (zowel hardware- als softwarematig) toegevoegd.
* crossref:serialcomms[serialcomms,Seriële communicatie] ("Seriële communicatie") is compleet gereorganiseerd en bijgewerkt voor FreeBSD 4.X/5.X.
* crossref:ppp-and-slip[ppp-and-slip,PPP en SLIP] ("PPP en SLIP") is aanzienlijk bijgewerkt.
* Veel nieuwe secties zijn toegevoegd aan crossref:advanced-networking[advanced-networking,Geavanceerd netwerken] ("Geavanceerd netwerken").
* crossref:mail[mail,Elektronische mail] ("E-mail") is uitgebreid met meer informatie over het instellen van sendmail.
* crossref:linuxemu[linuxemu,Linux® binaire compatibiliteit] ("Linux(R) binaire compatibiliteit") is uitgebreid met informatie over het installeren van Oracle(R).
* De volgende nieuwe onderwerpen worden behandeld in de tweede editie:

** Instellingen en optimalisatie (crossref:config[config-tuning,Instellingen en optimalisatie]).
** Multimedia (crossref:multimedia[multimedia,Multimedia])

[[preface-overview]]
== De opbouw van dit boek

Dit boek is opgedeeld in vijf logische secties. De eerste sectie, _Beginnen_, behandelt de installatie en het basisgebruik van FreeBSD. Er wordt verwacht dat lezers deze hoofdstukken volgt, en mogelijk hoofdstukken overslaat met bekende onderwerpen. De tweede sectie, _Algemene Taken_, behandelt veelgebruikte functies van FreeBSD. Deze sectie en alle volgende kunnen in een willekeurige volgorde gelezen worden. Iedere sectie begint met een beknopte samenvatting die beschrijft wat het hoofdstuk inhoudt en wat de lezer al moet weten. Dit is bedoeld om de lezer de kans te geven alleen dat te lezen wat voor hem van belang is. In de derde sectie, _Systeembeheer_, wordt het beheer behandeld. De vierde sectie, _Netwerkcommunicatie_, gaat over netwerken en servers. De vijfde sectie bevat appendices met referentiemateriaal.

_crossref:introduction[introduction,Introductie], Introductie_::
Introduceert FreeBSD aan een nieuwe gebruiker. Het beschrijft de geschiedenis van het FreeBSD project, de doelen en het ontwikkelmodel.

_crossref:install[install,FreeBSD installeren op FreeBSD 8.X en eerder], Installatie van FreeBSD 8._X_ en eerder_::
Begeleidt de gebruiker door het gehele installatieproces van FreeBSD 8._X_ en eerder door middel van sysinstall. Sommige geavanceerde onderwerpen over installeren, zoals installeren via een seriële console, worden ook behandeld.

_crossref:bsdinstall[bsdinstall,FreeBSD 9.X en nieuwer installeren], Installatie van FreeBSD 9._X_ en nieuwer_::
Begeleidt een gebruiker door het gehele installatieproces van FreeBSD 9._X_ en nieuwer door middel van bsdinstall.

_crossref:basics[basics,UNIX® beginselen], UNIX(R) beginselen_::
Behandelt de basiscommando's en functionaliteit van het FreeBSD besturingssysteem. Als de lezer bekend is met Linux(R) of een andere UNIX(R) variant, kan dit hoofdstuk waarschijnlijk overgeslagen worden.

_crossref:ports[ports,Applicaties installeren. pakketten en ports], Applicaties installeren_::
Behandelt de installatie van software van derden, met zowel FreeBSD's innovatieve "Portscollectie" als de standaard binaire packages.

_crossref:x11[x11,Het X Window systeem], Het X Window systeem_::
Beschrijft het X Window systeem in het algemeen en het gebruik van X11 op FreeBSD in het bijzonder. Het beschrijft ook standaard bureaubladomgevingen zoals KDE en GNOME.

_crossref:desktop[desktop,Bureaubladapplicaties_], Bureaubladapplicaties_::
Levert standaard bureaubladapplicaties in een lijst, zoals webbrowsers en productiviteitspakketten, en beschrijft hoe ze te installeren op FreeBSD.

_crossref:multimedia[multimedia,Multimedia], Multimedia_::
Laat zien hoe geluid- en video-ondersteuning te installeren voor een systeem. Het beschrijft ook een aantal voorbeeld audio- en video- applicaties.

_crossref:kernelconfig[kernelconfig,De FreeBSD-kernel instellen], Instellen van de FreeBSD kernel_::
Beschrijft waarom misschien een nieuwe kernel ingesteld moet worden en levert gedetailleerde instructies voor het instellen, bouwen en installeren van een eigen kernel.

_crossref:printing[printing,Afdrukken], Afdrukken_::
Beschrijft hoe printers beheerd worden onder FreeBSD, met informatie over bannerpagina's, afdruk-accounting en initiële installatie.

_crossref:linuxemu[linuxemu,Linux® binaire compatibiliteit], Linux(R) binaire compatibiliteit_::
Beschrijft de mogelijkheden van FreeBSD voor binaire compatibiliteit met Linux(R). Het biedt ook gedetailleerde installatie-instructies voor vele populaire Linux(R) applicaties zoals Oracle(R), SAP(R) R/3(R), en Mathematica(R).

_crossref:config[config-tuning,Instellingen en optimalisatie], Instellingen en optimalisatie _::
Beschrijft de parameters beschikbaar voor systeembeheerders om een FreeBSD te optimaliseren voor de beste prestaties. Het beschrijft ook diverse instellingenbestanden die gebruikt worden in FreeBSD en waar die te vinden zijn.

_crossref:boot[boot,Het FreeBSD opstartproces], Het FreeBSD opstartproces_::
Beschrijft de FreeBSD opstartprocedure en legt uit hoe deze aan te passen met instellingen.

_crossref:users[users,Gebruikers- en basisaccountbeheer], Gebruikers en basis accountbeheer_::
Beschrijft hoe gebruikersaccounts aan te maken en te wijzigen. Het beschrijft ook welke resourcebeperkingen er gezet kunnen worden op gebruikers en andere account-beheerstaken.

_crossref:security[security,Beveiliging], Beveiliging_::
Beschrijft vele verschillende hulpapplicaties die beschikbaar zijn die helpen om een FreeBSD systeem veilig te houden, met oa: Kerberos, IPsec en OpenSSH.

_crossref:jails[jails,Jails], Jails_::
Beschrijft het jail-raamwerk, en de verbeteringen van jails (gevangenissen) ten opzichte van de traditionele ondersteuning voor chroot van FreeBSD.

_crossref:mac[mac,Verplichte Toegangscontrole (MAC)], Verplichte Toegangscontrole (MAC)_::
Legt uit was Verplichte Toegangscontrole (MAC) is en hoe het gebruikt kan worden om een FreeBSD te beveiligen.

_crossref:audit[audit,Security Event Auditing], Security Event Auditing_::
Beschrijft wat FreeBSD Event Auditing is, hoe het geïnstalleerd kan worden, en hoe audit trails geïnspecteerd en gemonitord kunnen worden.

_crossref:disks[disks,Opslag], Opslag_::
Beschrijft hoe opslagmedia en bestandssystemen beheerd worden onder FreeBSD. Dit omvat fysieke schijven, RAID arrays, optische en tape media, geheugenschijven en netwerkbestandssystemen.

_crossref:geom[geom,Overzicht], GEOM_::
Beschrijft wat het GEOM raamwerk in FreeBSD is en hoe de verschillende ondersteunde RAID-niveau's in te stellen.

_crossref:filesystems[filesystems,Ondersteuning van bestandssystemen], Ondersteuning van bestandssystemen_::
Gaat de ondersteuning voor vreemde bestandssystemen in FreeBSD na, zoals het Z File System van Sun(TM).

_crossref:virtualization[virtualization,Virtualisatie], Virtualisatie_::
Beschrijft wat virtualisatiesystemen bieden, en hoe ze met FreeBSD gebruikt kunnen worden.

_crossref:l10n[l10n,Lokalisatie - I18N/L10N gebruiken en instellen], Lokalisatie - I18N/L10N gebruiken en instellen_::
Beschrijft hoe FreeBSD met andere talen dan Engels te gebruiken is. Behandelt zowel het systeem- als applicatieniveau van localisatie.

_crossref:cutting-edge[updating-upgrading,FreeBSD updaten en upgraden], FreeBSD updaten en upgraden_::
Geeft uitleg over de verschillen tussen FreeBSD-STABLE, FreeBSD-CURRENT en FreeBSD uitgaven. Beschrijft welke gebruikers voordeel hebben van het bijhouden van een ontwikkelsysteem en legt dat proces uit. Beschrijft de manier waarop gebruikers hun systeem naar de laatste beveiligingsuitgave kunnen bijwerken.

_crossref:dtrace[dtrace,DTrace_], DTrace_::
Beschrijft hoe het gereedschap DTrace van Sun(TM) te configureren en gebruiken in FreeBSD. Dynamisch tracen kan helpen bij het lokaliseren van prestatieproblemen, door real-time systeemanalyse uit te voeren.

_crossref:serialcomms[serialcomms,Seriële communicatie], Seriële communicatie_::
Legt uit hoe een verbinding te maken met terminals en modems op een FreeBSD systeem voor zowel dial-in als dial-out verbindingen.

_crossref:ppp-and-slip[ppp-and-slip,PPP en SLIP], PPP en SLIP_::
Beschrijft hoe PPP, SLIP en PPP over Ethernet te gebruiken om verbinding te maken met remote systemen met FreeBSD.

_crossref:mail[mail,Elektronische mail], E-mail_::
Legt verschillende componenten uit van een mailserver en gaat dieper in op simpele instellingen voor de populairste mailserver software: sendmail.

_crossref:network-servers[network-servers,Netwerkdiensten], Netwerkdiensten_::
Geeft gedetailleerde instructies en voorbeeldinstellingen om een FreeBSD machine als een netwerk bestandssysteem server, DNS server, netwerk informatiesysteem server of tijdserver in te stellen.

_crossref:firewalls[firewalls,Firewalls], Firewalls_::
Licht de filosofie achter op software gebaseerde firewalls toe en beschrijf in detail hoe de verschillende firewalls die in FreeBSD beschikbaar zijn ingesteld kunnen worden.

_crossref:advanced-networking[advanced-networking,Netwerken voor gevorderden], Netwerken voor gevorderden_::
Beschrijft meerdere netwerk onderwerpen, inclusief het delen van een Internetverbinding met andere computers in een LAN, routeren voor gevorderden, draadloze netwerken, Bluetooth(R), ATM, IPv6 en nog veel meer.

_crossref:mirrors[mirrors,FreeBSD verkrijgen], FreeBSD verkrijgen_::
Geeft verschillende bronnen aan voor het verkrijgen van FreeBSD media op CD-ROM of DVD evenals verschillende sites op het Internet die gebruikers in staat stellen FreeBSD te downloaden en te installeren.

_crossref:bibliography[bibliography,Bibliografie], Bibliografie_::
Dit boek behandelt veel verschillende onderwerpen die de lezer misschien hongerig maken naar een gedetailleerdere uitleg. De bibliografie bevat verwijzingen naar een aantal uitstekende boeken.

_crossref:eresources[eresources,Bronnen op Internet], Bronnen op Internet_::
Beschrijft de vele forums die beschikbaar zijn voor FreeBSD gebruikers om vragen te stellen, en om deel te nemen aan technische conversaties over FreeBSD.

_crossref:pgpkeys[pgpkeys,PGP sleutels], PGP sleutels_::
Geeft de PGP-vingerafdrukken van verschillende FreeBSD ontwikkelaars.

[[preface-conv]]
== Overeenkomsten in dit boek

Om consistentie en leesbaarheid te behouden en de leesbaarheid te behouden worden er een aantal overeenkomsten nageleefd in dit boek.

[[preface-conv-typographic]]
=== Typografische overeenkomsten

_Italic_::
Een _italic_ lettertype wordt gebruikt voor bestandsnamen, URL's, benadrukte tekst, en het eerste gebruik van technische termen.

`Monospace`::
Een `monospaced` lettertype wordt gebruikt voor foutmeldingen, commando's, omgevingsvariabelen, namen van ports, hostnamen, gebruikersnamen, groepsnamen, apparaatnamen, variabelen en stukjes code.

Vet::
Een vet lettertype wordt gebruikt voor applicaties, commando's en toetsen.

[[preface-conv-commands]]
=== Gebruikersinvoer

Toetsen worden weergegeven in *bold* om op te vallen tussen andere tekst. Toetscombinaties die bedoeld zijn om tegelijkertijd getypt te worden, worden weergeven met `+` tussen de toetsen zoals

kbd:[Ctrl+Alt+Del]

Betekent dat de gebruiker de volgende toetsen op hetzelfde moment moet indrukken: kbd:[Ctrl], kbd:[Alt] en kbd:[Del].

Toetsen die bedoeld zijn om achter elkaar te typen worden gescheiden door komma's, bijvoorbeeld

kbd:[Ctrl+X], kbd:[Ctrl+S]

zou betekenen dat de gebruiker de kbd:[Ctrl] en kbd:[X] toetsen tegelijk moet indrukken en erna kbd:[Ctrl] en kbd:[S] tegelijkertijd moet indrukken.

[[preface-conv-examples]]
=== Voorbeelden

Voorbeelden die beginnen met [.filename]#E:\# geven aan dat het een MS-DOS(R) commando betreft. Tenzij anders vermeld, kunnen deze commando's in een "Command prompt"scherm in een moderne Microsoft(R) Windows(R) omgeving worden gebruikt.

[source,shell]
....
E:\ tools\fdimage floppies\kern.flp A:
....

Voorbeelden die starten met een # geven aan dat een commando ingegeven moet worden als de superuser in FreeBSD. Er kan aangemeld worden met `root` om het commando in te typen, of er kan na als gewone gebruiker aangemeld te hebben gebruikt gemaakt worden van man:su[1] om superuser-rechten te verkrijgen.

[source,shell]
....
# dd if=kern.flp of=/dev/fd0
....

Voorbeelden die starten met % geven aan dat een commando opgegeven moet worden vanuit een normale gebruikersaccount. Tenzij anders vermeld, wordt de C-shell syntaxis gebruikt voor het instellen van omgevingsvariabelen en andere shellcommando's.

[source,shell]
....
% top
....

[[preface-acknowledgements]]
== Dankwoorden

Het boek dat nu voorligt representeert de inspanningen van honderden mensen over de hele wereld. Of ze nu foutjes verbeteren of complete hoofdstukken inleveren, ze hebben allemaal nuttig bijgedragen.

Verschillende bedrijven hebben bijgedragen aan het maken van dit document door de schrijvers te betalen om hier voltijds aan te werken, door te betalen voor de publicatie, etc. In het bijzonder heeft BSDi (Overgenomen door link:httl://www.windriver.com[Wind River Systems]) leden van het FreeBSD Documentation Project betaald om voltijds te werken aan het verbeteren van dit boek, wat leidde tot de publicatie van de eerste editie in maart 2000 (ISBN 1-57176-241-8). Wind River Systems heeft daarna verschillende schrijvers betaald om een aantal verbeteringen uit te voeren voor de printuitvoer-infrastructuur en om extra hoofdstukken toe te voegen aan de tekst. Dit werk leverde de publicatie van de tweede gedrukte editie in november 2001 (ISBN 1-57176-303-1). In 2003-2004 heeft http://www.freebsdmall.com[FreeBSD Mall, Inc] een aantal mensen die bijdragen hebben geleverd betaald om het handboek te verbeteren voor een derde gedrukte editie.
